glas-in-lood ramen in de kapelVoorzijde KarmelkloosterKapel van het Karmelklooster

Huidhonger in intieme beelden gevangen, Friesch Dagblad

Geplaatst op 27 september 2019

‘Huidcontact is de intiemste communicatievorm tussen mensen’, staat in de catalogus bij de expositie Huidhonger die morgen in het Drachtster Karmelklooster opent. Na afloop van het interview met samensteller Ietje Hofstra-de Jager, krijg ik spontaan drie zoenen van haar. We hebben in een uur tijd ook heel wat gedeeld.

Ruurd Walinga

Geplaatst: 27 september 2019 om 17:00

Ietje Hofstra hangt een werk van fotograaf Marc Lagrange op.

 

Een jaar geleden had ze nog nooit van het woord gehoord, bekent Ietje Hofstra die het Karmelklooster in Drachten runt. Maar sinds januari speelt huidhonger een doorlopende rol in haar leven. Huidhonger is de menselijke behoefte aan lichamelijke aanraking. De gelijknamige expositie in Drachten toont werk van 36 beeldend kunstenaars. Niet alleen schilders, maar ook beeldhouwers, fotografen, dichters en textielkunstenaars.

Het ene kunstwerk is nog intiemer en gewaagder dan de andere. Vooral het zelfportret van Rein Pol uit Stedum is ,,moedig en gedurfd”, zegt Hofstra. Deze kunstenaar van christelijk gereformeerde huize en inmiddels aardig op leeftijd heeft zichzelf piemelnaakt geschilderd, in alle kwetsbaarheid. Tempel, heet het schilderij, een verwijzing naar het Bijbelgedeelte waarin Paulus schrijft dat ons lichaam een tempel van de Heilige Geest is.

Begin dit jaar trok Ietje Hofstra zich, zoals ze wel vaker doet, even terug op Schiermonnikoog. Om tot rust te komen. Helemaal alleen. En om na te denken over een nieuwe tentoonstelling. Vorig jaar stond het Karmelklooster in het teken van de jubileumtentoonstelling BLOOM. Het was toen 25 jaar geleden dat zij samen met haar man Jan Hofstra, die in 2015 plotseling overleed, het klooster kocht. ,,In nije eksposysje betinke en útwurkje is hieltyd wer in hiele put”, zegt ze.

In die periode las ze het boek Een onberispelijke manvan Jane Gardam over het bewogen leven van Edward Feathers. Edward is de zoon van Engelse kolonisten, die in het Azië van de vorige eeuw wordt geboren. Bij zijn geboorte overlijdt zijn moeder. Zijn vader wil niks van hem weten en brengt hem bij tante May. De jonge Edward mist hier de liefde en aanraking van zijn ouders en later ook in het gastgezin in Engeland waar hij opgroeit. Dat zal hem zijn hele leven achtervolgen. Terwijl Hofstra dit boek leest, ziet ze toevallig een praatprogramma van Jacobine Geel op televisie. Zij heeft drie alleenstaande vrouwen aan tafel. Hun partner is overleden of uit beeld door een echtscheiding. Een van hen heeft een boek geschreven met de titel Huidhonger. Plotseling begrijpt ze waar Edward uit Een onberispelijke manaan lijdt. De kiem voor de nieuwe expositie is ontsproten.

Gemis aan aanraking

Huidhongerontstaat bij gemis aan aanraking. En aanraken, een dierbare via de huid voelen, wil een mens van het allereerste begin tot het laatste bittere eind. Dat laatste wordt de rode lijn van de expositie, besluit Hofstra. Die begint dan ook met een beeld van een pasgeboren baby die zoekt naar de tepel van de moeder. De tentoonstelling eindigt met het ouder worden.

Het onderwerp komt dichtbij, als Hofstra in maart van dit jaar aan het sterfbed van haar moeder zit. Haar moeder is dan 93 jaar en op. Ze eet al een poos niet, ziet en hoort amper meer wat. Hofstra heeft wel het idee dat haar moeder weet dat ze er is en wie ze is. ,,As ik by har kom, wol se myn hân fêsthâlde en wol se dat ik myn wang tsjin har wang druk en se wol in tút. De taastsin bliuwt as lêste oer”, vertelt Hofstra. Ik reageer dat ik dit herken bij het sterfbed van mijn ouders. En ook dat ,,ús heit” op het laatst zei dat we hem moesten loslaten, omdat hij anders niet kon gaan. ,,Bysûnder.”

Zo zal de thematiek van de expositie Huidhongerbij veel mensen herkenning oproepen, vermoedt Hofstra. Ze hoopt dat ze daardoor een grote groep mensen in aanraking zal brengen met beeldende kunst, hét doel van de tentoonstelling. ,,Ik bin wier hiel benijd wat dizze tentoanstelling docht mei de besikers.”

Huidcontact is de intiemste communicatievorm tussen mensen en geeft subtiele gevoelens van tederheid en verbondenheid. ,,Lichaamskontakt kin soms mear sizze as wurden”, merkt Hofstra op. De laatste jaren is er veel te doen geweest over lichaamscontact in het kader van de MeToo-discussie. De expositie Huidhonger gaat hier niet over, benadrukt Hofstra. ,,De measte minsken fiele yntuïtyf oan hoe’t dat lichemskontakt heart te fielen. Je hantearre de grinzen en ôfspraken fan respekt en ‘wellevendheid’.”

 

Huidhonger ontstaat bij gemis aan aanraking. En aanraken wil een mens van het begin tot het eind

Wie Huidhonger bezoekt, ziet eerst fraaie, herkenbare moeder-kindbeelden. Na het hechtingsproces in de baby- en kindfase ontstaat een tegengestelde ontwikkeling: het onthechtingsproces in de puberteit. Ook het thema verleiding komt nadrukkelijk aan de orde op de tentoonstelling in Drachten, onder meer in een gewaagde, maar schitterende foto van de Belgisch kunstfotograaf Marc Lagrange. Vervolgens volgt de zoektocht met wie ga je verder of ga je alleen door?

Op een groot, kleurrijk schilderij van Boele Bregman staat een vrouw met twee mannen. Een typisch schilderij dat in de jaren zestig is gemaakt, waarin de seksuele revolutie gaande was. Ook de langzame aftakeling van de mens komt nadrukkelijk naar voren. Bijvoorbeeld in het zelfportret van Hendrik Elings waarin hij in feite zijn vader weergeeft. Het hoofd hangt achterover en de mond staat open. Een kenmerkende houding van een alzheimerpatiënt.

Op de tentoonstelling zijn ook drie korte films te bekijken. Vooral het slotfilmpje is heel ontroerend en gaat over het afscheid van de beroemde chimpansee Mama in Burgers Zoo in Arnhem. Bij veel schilderijen op de expositie, staan gedichten afgedrukt die bij het schilderij gemaakt hadden kunnen zijn. ,,In pear rigels sizze faak mear as hiele ferhalen”, vindt Hofstra, die zelf hiervoor bestaande gedichten selecteerde. Huidhongeris hierdoor niet alleen maar kijken, maar ook lezen. ,,Oars mist de helte”, zegt de samensteller.

 

Boekje

Net als bij de jubileumtentoonstelling BLOOMvan vorig jaar, is er weer een boekje bij de tentoonstelling verschenen. Aanvankelijk was dat niet de bedoeling bij BLOOM, maar twee weken na de opening werd dit alsnog gedaan. ,,It wie in misfetting om te tinken dat gjin ien dat keapje soe, in útjefte mei poezij deryn. Mar der wie wól fraach nei. Wy rekken hielendal útferkocht. Minsken hawwe blykber ferlet fan ferdjipping.”

Op de bovenverdieping van het Karmelklooster komt het thema huidhonger nog op een heel kenmerkende manier naar voren. Ietje Hofstra vroeg zich af hoe de zusters karmelietessen vroeger omgingen met het feit dat ze geen contact met de buitenwereld en hun familie meer hadden. Om antwoord op die vraag te krijgen, las ze onder meer werk van psychiater Anna Terruwe, de grondlegger van de bevestigingsleer, die veel onderzoek heeft gedaan in de kloostergemeenschap. In het boekje bij de expositie worden geen antwoorden gegeven op de gevolgen van huidhonger. ,,Ik wol de minsken efkes neitinke litte: wat soe der barre as jin wrâld sa krimpt lyk as by de susters? Oanrekking barde net yn de monastike wrâld.”

Na een rondgang door het klooster en een uitgebreide blik op de expositie, komen we in de kapel. De grote, zwarte vleugel staat uitnodigend in de ruimte. Als ik er achter ga zitten om een liedje te spelen en daarbij zing, raakt mijn gastvrouw onder de indruk. Spontaan krijg ik drie zoenen en het aanbod of ik zaterdagmorgen aan het slot van de opening het lied wil spelen.